Excuses voor de oud-bewoners
Tijdens ‘Het Stokstraatgesprek’ op 1 juni in zaal De Ster in Maastricht heeft de gemeente officieel excuses aangeboden aan de oud-bewoners van het Stokstraatkwartier, de andere krottenwijken en de woonscholen. Burgemeester Wim Hillenaar: ’Dit is een geschiedenis die schuurt, die pijn doet. Die de vraag oproept: hoe heeft dit zo kunnen gebeuren? Die vraag blijft hier ook hangen. We moeten erkennen dat er iets fundamenteel mis was. In hoe er gekeken en weggekeken werd, hoe er geoordeeld is zonder met mensen zelf te praten. Je kunt niet anders dan vaststellen dat de gemeente te lang niet heeft ingegrepen in omstandigheden die mensonterend waren.’ Dat Hillenaar daar daadwerkelijk excuses voor zou maken, had niemand verwacht. Dat doen gemeenten namelijk niet zo snel. En dat het gebeurt in het sociaal domein, is misschien zelfs wel voor het eerst. Maar de Maastrichtse burgemeester wond er geen doekjes om, en dat siert hem: ‘We moeten niet zo krampachtig doen over of je wel of geen excuus moet maken. Als je ziet wat hier is gebeurd, dan kun je niet wegblijven bij excuses.’
Het boek ‘Crapuul. Kroniek van een krottenwijk’ van Frank Bokern (Van Oorschot 2022) is de reden waarom het verhaal van het oude Stokstraatkwartier weer actueel is geworden en waarom de gemeente het nodig vond om deze avond te organiseren. In de epiloog van zijn boek had Bokern al gesteld dat zijns inziens excuses op zijn plaats zijn. ‘Het zou passend zijn als de gemeente de krottenwijkbewoners niet alleen eert met een standbeeld, maar excuses aanbiedt. Excuses dat de stad de ellende in de vele krottenwijken langs de Maas heeft laten ontstaan en zo lang heeft laten bestaan. Voor de gedwongen heropvoeding, die zich toch in ieder geval wat intentie betreft laat vergelijken met de dwangopvoeding van weeskinderen en de kinderen van ongehuwde moeders in katholieke instellingen. En voor de stigmatisering die bij het project was ingebouwd, want het lijkt er sterk op dat de stad het als een missie zag om ervoor te zorgen dat deze mensen voor altijd bekend zouden staan als crapuul.’
In zijn toespraak op 1 juni in de zaal van de voormalige jongerensociëteit de Berchmans onderstreepte Bokern nog eens dat veel lezers er maar niet over uit kunnen dat de ellende gedurende het verhaal maar blijft toenemen. Met als toppunt het schandalige rapport van priester-wetenschapper Harrie Litjens uit 1952, waarin de bewoners tot ‘ontmaatschappelijken’ werden bestempeld. De gemeente heeft dit uitermate dubieuze rapport onverkort overgenomen en gebruikt als excuus om de bewoners van de buurt ‘af te voeren’ naar de randen van de stad en de woonscholen. Een grof schandaal, volgens Bokern, ook omdat de gedwongen verhuizing en de gedwongen heropvoeding in strijd zijn met de Grondwet en de mensenrechtenverdragen. Daarvoor bood de burgemeester nog eens apart excuses aan. Hillenaar: ‘Harrie Litjens noemde in zijn rapport in 1952 de bewoners onmaatschappelijk, gedegenereerd, zedenloos, crapuul. Ja, zelfs debiel. Woorden die doorwerken in beleid, in dossiers, in het ontbreken van kansen. Achter dat beleid, achter die rapporten zitten levens. Mensen die nog lang crapuul genoemd werden. Mensen die zich een leven lang een mindere hebben gevoeld. Dat raakt. Iedereen zal het met me eens zijn. Dat had nooit mogen gebeuren. Excuses zijn op zijn plaats.’
Twee keer excuses: het is meer dan iedereen had verwacht. De meeste van de ruim tweehonderd bezoekers van de avond waren dan ook zeer onder de indruk. Ook de oud-bewoners van het Stokstraatkwartier, de andere krottenwijken en de woonscholen die deze avond nog hebben mogen meemaken.
Nu nog een monument, zodat de geschiedenis permanent zichtbaar wordt gemaakt en levend wordt gehouden!
[Foto’s: Nico Lier]